از ديد همگان نور جزء اساسي و ضروري در ساختمان است كه كار آن روشن كردن فضا به منظور قابل رؤيت ساختن آن است. در هنر ساختمان سازي يا به عبارتي معماري نور، يكي از اجزايي است كه كنار عنصر و مفاهيم ديگر از قبيل ساختار نظرم فضائي مصالح رنگ و ... مطرح ميشود و در طراحي به عنوان يك عنصر مجزا بايد نقش خود را ايفا كند. ولي واقعيت اين است كه در بسياري از موارد در ساختمان سازي و معماريهاي داخلي به نور بيشتر از يك عامل روشن كننده كه باعث كاهش مصرف نور مصنوعي و در نتيجه كاهش مصرف برق ميشود نمي نگرند و فقط به مواردي از قبيل اين كه نور جنوبي و شمالي بر نور شرقي و غربي ارجحيت دارد و در مواقع ناچاري نور شرقي از نور غربي بهتر است توجه مي شود. معماران به صورت كليشه اي و از روي عادت آن را رعايت مي كنند و اگر در ساختمان سازي نيازي به نورپردازي و ايجاد مفاهيم و تأكيدهايي توسط نور باشد منحصراً به استفاده از نور مصنوعي ميپردازند و با انواع درجات و رنگهاي نور مفهوم و طرح خود را ايجاد مي كنند. در صورتي كه با نگاهي به تاريخ معماري گذشته (تقريباً هر نوع معماري تاريخي) نور بعنوان يك عنصر مجزا بكار گرفته شده است و به نتايج بسيار زيبايي هم رسيده اند.
يكي از مهمترين مشخصههاي نور طبيعي «توالي و دگرگوني آن در طول روز» است كه باعث حركت و تغيير حالت در ساعات مختلف ميشود. در تاريخ نقاشي توجه به نور در دوره امپرسيونيستها ديده ميشود. هنگامي كه نقاشان آتليههاي خود را ترك كردند و در زير نور خورشيد با نور طبيعي مشغول نقاشي شدند. از مشخصات اين سبك توجه به رنگ و نور در ساعات مختلف روز و انعكاس رنگهاي اشياي مختلف در يكديگر و تأثير رنگهاي پيراموني و بكار بردن رنگهاي خالص و ناب ميباشد. قاعدتاً لازم نيست كه چنين تحولي در سبك معماري داخلي ما نيز بوجود آيد. با توجه به اينكه ما ساختمانهايي داريم كه عنصر نور را به قدري قوي و جذاب در خود بكار گرفته اند كه هر بيننده اي را به خود جذب ميكند. اين مقاله به بررسي نقش نور در معماري و معماري داخلي به عنوان يك جزء سازنده و مفهوم بخش ميپردازد و در خاتمه اميد برآن داردكه در آينده در ساختمانها همانند نياكانمان شاهد بكارگيري نور طبيعي به صورت يك عنصر كاملاً اثربخش باشيم.
نور طبيعي كه حامل انرژي حيات بخش دروني است بعنوان يكي از منابع وجود حيات بر روي زمين محسوب ميگردد. علاوه برآن نور مي تواند با رنگها و جلوه هاي متفاوت خودباعث تغيير چهره يك مكان شود زيرا نور در هريك از فصول سال در آب و هواهاي متفاوت و يا در هر زماني از طول روز داراي چهره اي مخصوص به خود ميباشد.
ضمناً هرمكاني داراي نور خاصي است كه تنها به آنجا تعلق دارد. براي مثال در صحراي يك منطقه استوايي تابش به قدري شديد و سايهها آنقدر كوتاه است كه اشياءبه چشم بيننده مرتعش و در حال ذوب شدن به نظر ميآيند.
به همين ترتيب نور موجود در مناطق كوهستاني «جنگلي و يا سواحلي نيز داراي ويژگيهاي مكاني مخصوص به خود و متمايز از ساير مناطق است. زماني كه نور را به داخل فضاي ساخته شده هدايت ميكنيم در اصل نوعي ارتباط بين ساختمان و محيط خارج از آن ايجاد كردهايم. بدين وسيله ميتوان جلوههاي متفاوتي از فضاي داخلي را كه هريك داراي ماهيت خاص خود از لحاظ ادراك فضايي ميباشند، ايجاد كرد.
از دوران ماقبل تاريخ همواره اجسام نوراني كه تجسمي از يك شيء زنده را در ذهن بيدار ميكردند توسط بشر مورد ستايش و احترام قرار گرفته و مشتاقانه برايشان جشن ميگرفتند، آنها را عبادت كرده و ميپرستيدند.
اين توجه بيش از اندازه به عنصر نور در اغلب فرهنگهاي اوليه بشري و در جوامعي با آداب و رسوم و عقايد مذهبي متفاوت همچنان در طول زمان مشاهده ميشود. برخي از جوامع نور خورشيد را در تشريفات مذهبيشان بكار مي بردند و برخي ديگر درخشش اجسام نوراني را به عنوان عامل ايجاد فعل و انفعالاتي رمزآلود جهت دستيابي به حيطههاي ماوراي دنياي زميني تلقي ميكردند.
حتي امروزه در بسياري از مدارس شرقي كه به تدريس يوگا اشتغال دارند براي ايجاد تمركز ذهني از اجسامي نوراني مانند لامپ «خورشيد ماه»، بلور و نور آتش استفاده مي كنند.
در اغلب اديان نور نماد عقل الهي و منشأ تمام پاكيها و نيكي هاست و خارج شدن انسان از تاريكي جهل و تابيده شدن نور معرفت در وجودش همواره يك هدف نهايي ميباشد. در اثر تابيده شدن نور مادي به درون كالبد مادي يعني جايگاه نفس آدمي است كه انسان به رشد و تكامل معنوي ميرسد و در نتيجه براي نمايش اين تمثيل در معماري اغلب بناهاي مذهبي، نور به عنوان عنصري بارز و مستقل از ساير عناصر و مفاهيم بكار رفته در ساختمان به كار گرفته ميشود به گونه اي كه شعاعهاي آن به طور واضح در داخل كالبد مادي و تاريك حجم قابل مشاهده است. فضاهاي عميق و تاريك كليساهاي قرون وسطي و يا مساجد اسلامي كه با عنصر نور مزين شده اند به خوبي قادر به انتقال يك حس روحاني و معنوي ميباشند. انسان در چنين فضاهايي كه با نوري ضعيف روشن ميشوند با مشاهده سايههاي مبهم از اشياو احجام در ذهن خود به كامل كردن تصاوير پرداخته و با اين عمل به نوعي خلسه فرو ميرود كه نتيجه آن چنين است كه يك حس نزديكي به منبع وجود و هستي در درونش بيدار ميشود.
